Presler, elektrik motorundan alınan dönme
hareketini ilterek mekanik enerjiye çeviren ve bu enerjiyi kullanan
makinalardır.
Presler
tahrik sistemlerine göre iki sınıfa ayrılırlar:
1.Mekanik
presler
2.Hidrolik
presler
1.MEKANİK PRESLER
Çalışma
Sistemi
Elektrik
motoru ile elde edilen dönme hareketi kayışlar vasıtasıyla Volana aktarılır.
Bunun sebebi elektrik motorunun devir sayısı yüksektir (900d/dk). Preslerin
dakikadaki vuruş sayısı çok düşük olması gerekiyor (20 vuruş gibi). Bu yüzden
motorun devir sayısı aktarma organlarında düşürülerek aktarılır.
Volana bağlı
olan milin üzerinde kavrama ve fren grubu vardır. Kavrama ve fren grubu
pnömatik veya hidrolik kumanda ile çalışır. Volan motordan aldığı dönme
hareketi ile sürekli döner, fakat volan mili dönmez. Biz parça basmak
istediğimiz zaman kavrama kumandasını devreye sokarız (pedal ile) ve volan mili
dönmeye başlar. Volan milindeki dönme hareketi dişliler vasıtasıyla devir
sayısı küçültülerek krank (Eksantrik mile) ‘a aktarılır. Eksantrik milin görevi
dairesel hareketi doğrusal harekete dönüştürmektir. Presin krank miline biyel
kolu dediğimiz kollarla bağlı bulunan hareketli kafaya (koç , slayt) krank
milinin eksen kaçıklığı kadar doğrusal hareket yaptırılır. Biz buna presin
kursu (strok) diyoruz. Küçük tonajlı preslerde bu strok ayarlanabilir
yapılabilir. Büyük tonajlı preslerde strok sabit yapılır.
Değişik
yükseklikte kalıp bağlamak için ayrıca slayt ayar mekanizması yapılır.
Mekanik
presin slayt aşağıya indiği pozisyonda geri dönüşe geçtiği pozisyona A.Ö.N.
(180˚) yukarıda durduğu pozisyona Ü.Ö.N. (360˚)denir.
Mekanik
preslerde iki tip hareket mevcuttur.
1.kademeli
çalışma (kalıp bağlamada kullanılıyor )
2.pedal ile
çalışma (parça basmada kullanılıyor )
Pedal ile
çalışmada dikkat edilecek hususlar
Pedal ile
çalışmada pedala basınca kavrama ve fren ventilleri enerjilenir, fren açar.
Ventiller pozisyon değiştirerek kavramayı devreye sokar, slayt aşağıya inmeye
başlar. A.Ö.N ‘ya 20˚ kalana kadar pedaldan elini çekersen pres durur fakat
A.Ö.N ’ya 5˚den daha az kalmışsa pres Ü.Ö.N ’ya çıkana kadar hareketini
otomatik olarak yapar. Bu olayı preslerin üzerinde bulunan strok göstergesinden
görebiliriz.
Buradan da
anlaşıldığı gibi pedal ile çalışmada çok dikkatli olmak gerekiyor ve pedal
kontrollerinin çok iyi yapılması gerekiyor.
Presler
Fonksiyonlarına Göre ;
1.Tek Etkili
2.Çift
Etkili
3.Üç Etkili
presler olarak ayrılabilir.
-Tek Etkili
Presler
Bu preslerde
bir slayt hareketi vardır. Slayt tabla ölçülerine göre bir, iki ve dört biyel
kolu ile bağlıdır. Tek etkili presler çeşitli metal şekillendirme (Kesme,
Delme, Çekme vs.)kullanılır.
-Çift Etkili
Presler
Bu preslerde
iki ayrı slayt ve slayt hareketi vardır. Dışta hareket eden slayt pot çemberi
veya dış baskı, içtekine de iç baskı adı verilir. Dış baskıya kalıbın saç tutan
kısmı bağlanır. Esas şekil verecek göbek iç baskıya bağlanır. Önce dış baskı
aşağıya iner ve sacı gergin bir şekilde tutar, daha sonra iç baskı aşağıya iner
ve çekme
işlemi
yapar. Bu tür presler derin çekme işlerinde kullanılır.
-Üç Etkili
Presler
Çift
etkililerde olduğu gibi iki slayt hareketli başlığın içinde bir tane slayt
hareketi de tablanın altında olur.
Preslerin
kolayca tanınabilmesi için pres gövdelerinde etiketler mevcuttur.
ÖRNEK;
S4-650-96-72
S 4 650 96
72
S:Tek Etkili
Kaç noktadan Ton olarak Tablanın Tablanın önden
D:Çift
Etkili bağlı olduğu kapasitesi soldan sağa arkaya ölçüsü
T:Üç Etkili
ölçüsü(inç)
GÖVDE YAPILARINA GÖRE MEKANİK
PRESLER
Preslerde
gövde malzemesi dökme demirdir. Presin çalışması sırasında, pres gövdesi
kendisine etki eden kuvvetler nedeniyle şekil değişimine uğrar. Pres gövdesinde
meydana gelen bu şekil değişimi, gerek preste imal edilen parçanın kalitesine
gerekse kalıp ömrü üzerine ters yönde etki eder. Bu nedenle çalışma sırasında,
pres gövdesindeki şekil değişiminin minimum olması için presler mümkün mertebe
esneme yapmayacak şekilde imal edilir. Bunun içinde pres imalatında malzeme
tasarrufu gözetmeksizin, çalışma sırasında gövdeye gelecek kuvvetlerin,
gövdenin mukavemet edebileceği değerden çok daha düşük olmasına dikkat edilir.
Gövde
Yapılarına Göre Presler
-Açık
Gövdeli Presler
-Düz Kenarlı
Presler olarak sınıflandırılabilir;
Açık Gövdeli
Presler:
Bu presler
tek etkilidir. Avantajı, daha düşük fiyatlı olması, malzeme çalışma ve
aktarılmasındaki kolaylıktır. Bu tiplere, kalıpların kolayca önden ve yandan
bağlanabilmesinin yanı sıra malzeme sürülmesinin kolaylığı da vardır. Basılan
parçalar kalıp altına, yanlara yada arkaya atılabilir. Bu preslerin bir
dezavantajı yük altında gövde yapısı sebebiyle açısal deformasyona uğraması ve
hizalama (alt ve üst tablalardaki paralelliğin bozulması)bozukluklarına sebep
vermesidir. Bunun neticesinde zımba ve kalıpların aşınması sorunu ortaya çıkar.
Düz Kenarlı
Presler:
Bu preslerde
hizalamayı sağlayacak en iyi koşullar mevcuttur. Yük altında gövde esnemesi düz
ve yere diktir. Esneme kalıp ile aynı doğrultuda olduğundan kalıba da zararı
yoktur. Büyük düz kenarlı presler küçüklere oranla daha yavaş vuruş yaparlar,
nedeni derin çekmeli parçalarda şekillendirme problemi olması, darbeden ötürü
kalıp ve pres ömürlerinin azalmasını önlemektir.
Bir presin
tonaj ve kapasitesi, en büyük kuvveti harcayarak basabileceği parçaya göre
belirlenir. Preslerin yükleme çalışma ve kapasitesini bir diğer presle mukayese
edebilmek için o presin öncelikle hangi şartlar ve parçalar için imal
edildiğini öğrenmek gerekirlidir. Ayrıca preslerin ihtiyaca uygunluğunun ilk
kontrolü pres tahrik sisteminin kapasitesidir. Bu da krank ve eksantriğin
bağlantılarından başlar ve diğer elemanlara doğru geriye gider. Pres kursu en
dar kalıpta bile parçayı basabilecek ve açıldığında rahatça parçayı alabilecek
yükseklikte seçilmelidir.
