İmalat Teknikleri Ders Notları

İmalat Teknikleri Ders Notlarını Buradan İndirin!!!

Konular

Ölçü Aletleri(Kumpas Çeşitleri, Kumpasın Kullanımı uygulama resimleriyle anlatılmaktadır.)

Mikrometreler

Talaşlı İmalat Yöntemleri

Talaşlı İşleme Kriterleri ve Örnek Hesaplama

Kesici Takımlar

Takım Ömrü ve Hesaplanması

Üretim Yöntemleri

Torna Ve Tornalama Çeşitleri

Freze ve Takım işlemleri

Taşlama İşlemleri

Broşlama İşlem ve Takımları

Kesme İşlemleri

Staj Raporu ve Defteri için Örnek Maliyet Hesabı(Analizi)

MALİYET HESABI

 Ayar Süresi: Tezgahın kurulma süresidir. Bu süre, tezgahlarda, kalemlerin takılma süresini, tezgahın hazırlanmasını ve operatörün tezgah için yaptığı bakım-onarım işlemlerini kapsar. Her tezgah için ayar süresi tek tek hesaplanır. Daha sonra aşağıdaki formülle, bir parça için ayar süresi maliyeti hesaplanır.

Ayar Süresi Maliyeti = (Ayar Süresi / İşçinin Bir Saatlik Ücreti) /(Toplam Parça)

Direkt İşçilik: İşi doğrudan yapan işçinin, maliyetinden hesaplanan işçiliğe direkt işçilik denir. Direkt işçiliğin hesaplanış şekli; işçinin tezgahta bir parçaya yaptığı işlemin süresi, dakika cinsinden hesaplanır. Bir işçi günde 8 saat çalışmaktadır. İşçinin maaşı üzerinden bir saatlik çalışma ücreti bulunur. Daha sonra bir parça için tezgahta yapılan direkt işçilik, aşağıdaki formülle hesaplanır.

Direkt İşçilik = (Bir Parça için İşçilik Süresi / İşçinin Bir Saatlik Ücreti)

Direkt işçilik, parçanın işlem gördüğü her tezgah için hesaplanır.

Genel Giderler: Genel giderlere elektrik, su, ulaşım, yemek, parçaların bir yerden bir yere taşınması, parçanın tasarımı gibi giderlere malzemenin maliyeti eklenerek, genel giderler bulunur. Genel giderler yaklaşık olarak, direkt işçiliğin 2 katı alınabilir. Her tezgah için genel giderler hesaplanır.

Yukarıdaki hesaplamalar her tezgah için yapıldıktan sonra ayar süresi maliyeti, direkt işçilik ve genel giderler toplanarak, o tezgahta işlem gören bir parça için toplam operasyon maliyeti hesaplanmış olur.

Parçanın işlem gördüğü tezgahlardaki operasyonlar bittikten sonra, toplam operasyon maliyetleri toplanarak, bir parçanın toplam maliyeti hesaplanmış olur.

Alüminyum Üst Terminal için Maliyet Hesabı:

 Bu imalat sırasında 100 adet üst terminal üretilecektir.

Torna Tezgahı

 Torna tezgahında çalışan bir işçinin saatlik ücreti 2.500.000 TL’ dir. Tezgahın ayarlarının tapılması için gerekli süre 2 saattir.

Ayar Süresi Maliyeti = ( 2 saat x 2.500.000 TL/saat ) / 100 = 50.000 TL

Torna tezgahında 1saatte ortalama 6 adet üst terminal işlenmektedir.  

Bir parçanın işlenme süresi = ( 1 saat x 60 dak/saat ) / ( 6 adet ) = 10 dak/adet

Direkt İşçilik = ( 10 dak/adet ) x ( 2.500.000 TL/saat /60 dak/saat ) = 416.667 TL

Genel Giderler = 416.667 TL x 2 = 833.334 TL

Toplam Operasyon Maliyeti = 50.000 TL + 416.667 TL + 833.334 TL = 1.300.001 TL

Matkap Tezgahı

Matkap tezgahında bir işçinin bir saatlik çalışma ücreti 2.500.000 TL’ dir. Tezgahın ayar süresi ise 0.5 saattir.

Ayar Süresi Maliyeti = ( 0.5 saat x 2.500.000 TL/saat ) / 100 = 12500 TL

Matkapta 1 saatte yaklaşık olarak 20 adet üst terminal işlenmektedir.

Bir parçanın işlenme süresi ( 1 saat x 60 dak/saat ) / ( 20 adet ) = 3 dak / adet

 Direkt İşçilik = ( 3 dak./adet ) x ( 2.500.000 TL/saat / 60 dak./saat ) = 125.000 TL

Genel Giderler = 125.000 TL x 2 = 250.000TL

Toplam Operasyon Maliyeti = 6250 TL + 125.000 TL + 250.000 TL = 381.250 TL

Parçanın işlem gördüğü her tezgahtaki toplam operasyon maliyetleri toplanarak, bir terminal için toplam maliyet hesaplanmış olur.

TOPLAM MALİYET = 1.300.001 TL + 381.250 TL = 1.681.251 TL

Lager Üretimi:

Bu üretin sırasında 250 adet parça üretilecektir.

Torna Tezgahı

Torna tezgahında bu iş için çalışan bir işçi vardır ve saat ücreti 2.500.000 TL’ dir. Tezgahın ayar süresi ise 1 saattir.

Ayar süresi maliyeti = (1 saat x 2.500.000 TL/saat ) / 250 = 10.000 TL.

Tezgahta 1 saatte yaklaşık olarak 10 adet lager işlenmektedir.

Bir parçanın işlenme süresi = (1 saat x 60 dak/saat ) / ( 10 adet ) = 6 dak / adet

Direkt işçilik = ( 6 dak/adet) x ( 2.500.000 TL /saat / 60 dak/saat ) = 250.000 TL

Genel giderler = 250.000 TL x 2 = 500.000 TL

Toplam operasyon maliyeti = 10.000 TL + 250.000 TL + 500.000 TL = 760.000 TL

 Freze Tezgahı

Freze tezgahında işçinin saat ücreti 2.500.000 TL’ dir. Freze tezgahının ayar süresi 0.75 saattir.

Ayar süresi maliyeti = ( 0.75 saat x 2.500.000 TL/saat ) /250 adet = 7.500 TL

Tezgahta 1 saatte yaklaşık olarak 15 adet parça işlenmektedir.

Bir parçanın işleme süresi = ( 1 saat x 60 dak/saat ) / 15 adet = 4 dak/adet

Direkt işçilik = ( 4 dak/adet ) x ( 2.500.000 TL/saat /60 dak/saat ) = 166.666 TL

Genel giderler = 166.666 TL x 2 = 333.332 TL

Toplam operasyon maliyeti = 7.500 TL + 166.666 TL + 333.332 TL = 507.498 TL

Matkap Tezgahı

Matkap tezgahında bir işçinin bir saatlik çalışma ücreti 2.500.000 TL’ dir. Tezgahın ayar süresi ise 0.25 saattir.

Ayar Süresi Maliyeti = ( 0.25 saat x 2.500.000 TL/saat ) / 250 = 2500 TL

Matkapta 1 saatte yaklaşık olarak 30 adet lager işlenmektedir.

Bir parçanın işlenme süresi ( 1 saat x 60 dak/saat ) /( 30 adet ) = 2 dak / adet

Direkt İşçilik = ( 2 dak./adet ) x ( 2.500.000 TL/saat / 60 dak./saat ) = 83.333 TL

Genel Giderler = 83.333 TL x 2 = 166.666TL

Toplam Operasyon Maliyeti = 2500 TL + 83.333 TL + 166.666 TL = 252.499 TL

Parçanın işlem gördüğü her tezgahtaki toplam operasyon maliyetleri toplanarak, bir lager için toplam maliyet hesaplanmış olur.

TOPLAM MALİYET = 760.000 TL + 507.498 TL + 252.499 TL = 1.519.997 TL

AZDIRMA TEZGAHLARI

 Freze tezgahlarının, dişli açmada yetersiz kalmalarından ya da diş açma işini istenen kalitede yapamamalarından nedeniyle azdırma tezgahlarının önemi dahada artmıştır. Azdırma tezgahları, yuvarlanma metodu ile dişli çark açan özel tezgahlarıdır . Bu tezgahlar sayesinde, dişli çarklarda arzulanan düzgünlük ya da kalite elde edilmiş olur. Azdırma tezgahı adını azdırma frezesi denilen kesici ucundan-çakısından almıştır. Azdırma frezeleri , sağ ve sol yönlü olarak yapılan özel kesicilerdir. Görünümleri vida biçimindedir ancak azdırma tezgahında her modülden tek çakı olarak bulunur ve bir tezgah tüm modülleri açamaz. Tezgahın kapasitesine göre modülleri de sınırlı olur. Örneğin; 0.5, 0.75, 1, 1.25, 1.5, 1.75, 2 gibi.Azdırma takımlarında dişlerin sırtı tornalanmış ve taşlanmış yüzeyleri vardır. Büyük takımlarda talaş oyuklarına helis verilerek dişlerin sürekli bir şekilde kavranmaları ve işlenen yüzeylerden kesintisiz olarak ayrılmaları sağlanır. Bu şekilde titreşimler de önlenmiş olur. Azdırma tezgahında işlenecek parçaya göre çeşitli tipte çakılar kullanılabilir. En yaygın olan çakı ise hava çeliğinden yapılan çakılardır. Ayrıca, titanyum alaşımlı zincir dişli çakılar ise daha sağlam oldukları için işleme kapasitesini yaklaşık olarak üç kat artırabilirler. Kesme sırasında kullanılan çeşitli sıvılar, kesme sırasında sürtünme kuvvetlerinden dolayı ortaya çıkabilecek çeşitli kırılmalara karşı alınan bir önlemdir.

  Azdırma Tezgahında Gerçekleşen İşlemler

Azdırma tezgahında işlenecek parçalar 3 çeşit işleme tabi olabilirler:

Düz dişli açma: Düz dişli açma işleminde parçanın ekseniyle dişlerin yönü paraleldir. Diğer birşekilde ifade etmek gerekirse; parça düz bir yüzeye konulduğunda dişlerle yüzey arasında dik açıolduğu gözlenir.

Helisel dişli açma: Bu işlemde, parçanın ekseniyle dişlerin yönü paralellik göstermez. Parça düzbir yüzey üzerindeyken dişler ile yüzey arasındaki açının dar açı olduğu gözlenecektir. Çakı tezgaha yerleştirilirken belli bir açı verilmesi gerekmektedir.

Nihayetsiz çark:Tanjansiyel başlık gerektiren bu işlem her tezgahta yapılmaz.

Azdırma tezgahında işlem sırası aşağıda verildiği gibidir.

İş parçası, tezgahın özeliğine uygun bağlama araçlarıyla tablaya tespit edilir. Dişli çevresi komparatörle yapılan karşılaştırmalarla kontrol edilir.

Azdırma dişli tezgahlarının doğru olarak ayarlanması çok önemlidir. Tezgahın ayarlarının ve kontrollerinin işleme başlanmadan önce yapılması tavsiye edilir. Açılacak dişli düz ise, azdırmanın eğim açısı çakı üzerinden alınarak takıldığı gövdeye verilir. İş parçasıyla çakının dönüş oranı yani iş ve çakı, bir vida ile çarkı döndürüyormuş gibi düşünülerek, tezgah çark donanımları yapılmalıdır.

Bunun için, dişli, diş sayısına göre bölüm dişli çarkları kataloğundan alınarak ilgili yerine takılır (Tam otomatik tezgahlarda bu donanımlar sadece kollarla yapılır.).

Dişlinin açılabilmesi için çakının diş derinliği verildikten sonra, işin dönmesiyle oranlı olarak düşey konumda ilerlemesi yine çark donanımlarıyla sağlanır. Eğer dişli çark helis dişli ise, kesme sırasında azdırmanın dişleri arasında zorlanarak işin kaymasını önlemek ve helis açısını çıkarabilmek için çakıya göre daha hızlı dönmesi gerekir. İşlem bitinceye kadar kesme yağı kullanılır. Böylece çakının zorlanması önlenerek düzgün yüzey elde edilmesi sağlanır.